Ấn Độ - với đội ngũ lập
trình viên trẻ và thông thạo Anh ngữ vốn được biết đến là thị trường
gia công lớn nhất thế giới. "Công xưởng" Bangalore được ví như khu
Silicon Valley của miền Bắc California vào đầu thập niên 1990. Láng
giềng của Việt Nam, đất nước hơn 1 tỷ dân - Trung Quốc cũng được biết
đến là một tên tuổi lớn trong lĩnh vực này.
Không ai nghi ngờ về tầm
vóc của các đại gia này, nhưng cũng đã đến lúc người ta lo ngại về tình
trạng bội thực khi các dự án tới tấp đổ về đây. Nguồn nhân lực ngày
càng khan hiếm, cùng với giá cả mất tính cạnh tranh khiến các nhà đầu
tư bắt đầu tìm kiếm các thị trường mới. Và chính bản thân các thị
trường này cũng đang tìm kiếm một nước thứ 3 để chuyển đi những công
đoạn đã mất tính cạnh tranh, đồng thời giảm bớt gánh nặng cho ngành
công nghệp gia công tại nước họ.
TSKH Nguyễn Anh Tuấn – Vụ trưởng Vụ Công nghiệp CNTT – Bộ TT&TT, cho rằng: "Đặc
trưng lớn của thời đại là nền sản xuất thế giới hoà nhập vào nhau.
Không quốc gia nào phát triển một sản phẩm đơn độc trên lãnh thổ của
mình, mà chia thành nhiều công đoạn và di chuyển từng công đoạn đến
những địa điểm thuận lợi nhất và có sức cạnh tranh nhất. Rõ ràng chúng
ta bước vào cuộc chơi này chúng ta cũng phải đón bắt cái tư tưởng ấy,
của cái nền sản xuất thế giới tức là chúng ta phải đón bắt, thu hút
những công đoạn nào thích hợp với trình độ sản xuất trình độ nhân lực
của chúng ta".
Khó khăn của các nước
như Ấn Độ hay Trung Quốc là một cơ hội rất tốt cho các thị trường mới
nổi, trong đó có Việt Nam. Nguồn nhân lực trẻ, cộng với giá thành cạnh
tranh được coi là một lợi thế rất lớn của ngành công nghiệp gia công
phần mềm trong nước trong việc đón những làn sóng đầu tư mới.
Ông Ngô Hùng Phương,
Tổng Giám đốc FCG Việt Nam cho rằng: "Hiện tại Việt Nam có 2 điểm rất
thu hút nhà đầu tư: Giá cả vẫn còn là cạnh tranh. Mức độ chuyển việc
bắt đầu cao lên nhưng vẫn còn tương đối thấp so với các nước khác. Con
người Việt Nam có khả năng tốt về năng lực kỹ thuật. Đó là cơ hội để
chúng ta có thể tiếp cận được những dự án gia công phần mềm lớn cho
những tập đoàn lớn ở nước ngoài".
Còn theo TSKH Nguyễn Anh
Tuấn: "Ân Độ nổi lên như một cường quốc về gia công. Rất nhiều công
đoạn trong nền sản xuất phần mềm của Mỹ nằm ở Ấn Độ. Nhưng sau đó chính
bản thân Ấn Độ, giá trị lao động của họ cũng tăng lên. Họ mất dần sức
cạnh tranh và họ tìm cách chuyển những công đoạn, từng phần hoặc toàn
bộ sang những nước phù hợp hơn ví dụ như là Malaysia, Philippines.
Nhưng đến bây giờ, sản phẩm phần mềm gia công ở Malaysia cũng bắt đầu
mất khả năng cạnh tranh, và họ cũng tìm sang chúng ta. Chúng ta đang ở
giai đoạn phù hợp với trào lưu đó".
TS. Nguyễn Hữu Lệ - Chủ
tịch Công ty TMA cho rằng: "Triển vọng phát triển ngành gia công phần
mềm Việt Nam rất tốt. Nhu cầu gia công phần mềm trên thế giới còn rất
nhiều và một nước có nhiều kinh nghiệm như Ấn Độ họ có thử thách rất là
lớn về vấn đề giá cả, về vấn đề mất người. Vì vậy, những khách hàng của
Ấn Độ bắt đầu qua xem xét ở Việt Nam. Đây là cơ hội rất tốt cho các
doanh nghiệp Việt Nam".
Trên thực tế, trong hơn
10 năm qua, ngành công nghiệp CNTT, trong đó có gia công phần mềm Việt
Nam đã đạt mức tăng trưởng nhanh khó tin, nhưng lại chưa thể là đối thủ
đáng gờm của những thị trường có quy mô tương tự. Các công ty đang
hướng đến những dịch vụ mở rộng toàn cầu, do đó chiếc bánh outsourcing
ngày một to hơn và từng phần lại trở nên nhỏ hơn.
Cơ hội có, nhưng việc
nắm bắt cơ hội lại không dễ. Nguồn nhân lực là một điểm cạnh tranh,
nhưng chất lượng nguồn nhân lực lại là một bài toán nan giải với các
doanh nghiệp Việt Nam: "Vấn đề nhân lực là vấn đề đau đầu, nóng hổi
trong tất cả các công ty trong ngành CNTT. Hiện tại có thể nói, việc
sống còn và khả năng phát triển của từng công ty tuỳ thuộc vào khả năng
giải quyết được bài toán về nhân lực này", ông Ngô Hùng Phương khẳng
định.
Nhân lực - Bài toán cũ, lời giải mới
TMA - một công ty phần
mềm có quy mô vào loại lớn nhất tại TP.HCM và được coi là thương hiệu
Việt trong ngành gia công phần mềm quốc tế. Với tốc độ tăng trưởng 50%
liên tục trong nhiều năm, thành công của những doanh nghiệp như TMA đã
góp phần đưa tên Việt Nam vào bản đồ thế giới về công nghiệp phần mềm.
Thành công của TMA, có
thể nói là kết quả của một chiến lược sử dụng và đào tạo nguồn nhân lực
phù hợp, chủ động đầu tư vào lĩnh vực đào tạo để góp phần giải quyết
bài toán nhân lực cho sự phát triển của TMA và ngành gia công phần mềm,
bằng cách mở Trung tâm đào tạo theo mô hình mới, chú trọng thực hành và
bổ sung kỹ năng cho các cử nhân CNTT.
Trung tâm đào tạo TMA
được thành lập nhằm cung cấp các khóa đào tạo bổ sung để giúp các sinh
viên mới tốt nghiệp đáp ứng được yêu cầu của ngành gia công phần mềm.
Thông qua các dự án mẫu, các học viên sẽ học hỏi được các kỹ năng thực
hành, kinh nghiệm thực tế, phương pháp làm việc nhóm, quy trình phát
triển phần mềm và kỹ năng giao tiếp tiếng Anh.
Từ 6 kỹ sư ban đầu, trải
qua 10 năm hoạt động, đến nay TMA đã có trong tay 800 kỹ sư có khả năng
đáp ứng yêu cầu từ những khách hàng khó tính. TS. Nguyễn Hữu Lệ - Chủ
tịch Công ty TMA cho biết: "Chúng tôi thấy việc đào tạo bổ sung nguồn
nhân lực mang lại hiệu quả rất tốt. Nhân viên TMA khi ra nước ngoài đào
tạo thêm hoặc làm việc tại chỗ thì không có khó khăn gì. Sau 10 năm
hoạt động bây giờ chúng tôi đã có đội ngũ rất là lớn, chừng khoảng 40%
tổng số nhân viên đã có kinh nghiệm đào tạo và làm việc nước ngoài nên
họ lại san sẻ nhau những kinh nghiệm cho nhau. Thế hệ sau này chỉ
khoảng 3- 6 tháng đào tạo là có khả năng đi ra làm việc nước ngoài".
Một tên tuổi khác trong
ngành gia công phần mềm - FCG Việt Nam cũng tìm cho mình một hướng đi
riêng cho bài toán nhân lực. Chương trình học bổng và thực tập miễn phí
cho những sinh viên xuất sắc trong lĩnh vực CNTT đã được FCG Việt Nam
duy trì hàng năm. Bên cạnh việc đào tạo về quy trình sản xuất phần mềm,
kỹ năng giao tiếp và các kỹ năng cần thiết khác, những sinh viên này
còn được tham gia trực tiếp vào các dự án của công ty.
Ông Ngô Hùng Phương cho
biết: "Chúng tôi chú trọng vào 2 chương trình chính. Một là chương
trình phát triển nguồn nhân lực từ những sinh viên mới ra trường. Lâu
nay các công ty thường cố gắng lấy được những nguồn nhân lực, những
nhân viên từ những công ty khác. Thế nhưng cái nguồn này rất giới hạn.
Thứ hai là việc đào tạo về đội ngũ lãnh đạo. Chúng tôi tập trung vào
phát triển nhanh, tạo những điều kiện tốt nhất và nhanh nhất cho những
nhân viên trong công ty có thể tiếp cận được những kiến thức để có thể
trở thành nhà lãnh đạo".
Tự đào tạo thay vì tìm
mọi cách thu hút nhân sự từ các công ty khác... Mở ra các trung tâm,
chuẩn bị và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho doanh nghiệp mình và
cho các đơn vị khác có nhu cầu... Cách làm này tại TMA, FCG Việt Nam
hay FPT đã được nhìn nhận là những lời giải hiệu quả cho bài toán nhân
lực để không chỉ số lượng mà cả chất lượng lao động sẽ là lợi thế cạnh
tranh của các doanh nghiệp gia công phần mềm Việt Nam hay chính là lợi
thế cạnh tranh của ngành công nghiệp gia công phần mềm Việt Nam.
Việt Nam - Ấn Độ thứ 2: Bao giờ?
Nhắc đến ngành gia công
phần mềm là nhắc đến Việt Nam... Nhắc đến Việt Nam là nhắc đến một đối
thủ lớn của Ấn Độ... Đó là mơ ước, không chỉ của những người làm CNTT.
Cơ hội đã nhìn thấy. Khó
khăn cũng đã bước đầu có những giải pháp khắc phục... Nhưng để đặt ra
mục tiêu ngang hàng với Ấn Độ, xem ra, chúng ta chưa thể tự tin.
Theo ông Ngô Hùng
Phương: "Để đặt ra mục tiêu đuổi kịp Ấn Độ bây giờ nó hơi không thực tế
lắm. Chúng ta nên đặt mục tiêu là quốc gia đứng bên cạnh Ấn Độ. Những
công ty lớn trên thế giới họ muốn tìm kiểm một quốc gia khác có thể cân
bằng được, họ không phải dồn đầu tư của họ vào một quốc gia. Việt Nam
nên tập trung vào định hướng là một quốc gia có thể chia sẻ thị trường
với Ấn Độ hơn là đuổi kịp Ấn Độ. Đuổi kịp Ấn Độ chắc còn rất lâu".
"Ấn Độ đã là cường quốc
của gia công phần mềm với doanh số của họ năm nay khoảng 40 - 50 tỷ USD
bằng GDP của chúng ta một vài năm trước. Họ định đến 2008 - 2009 họ
vươn lên 80 tỷ USD. Việc so sánh giữa Việt Nam và Ấn Độ là một việc rất
là khó, nhưng chúng ta có thể đón cơ hội vì bản thân Ấn Độ, Trung Quốc
họ cũng phải outsour sang ta", TSKH Nguyễn Anh Tuấn khẳng định.
Còn theo TS Hoàng Quốc
Lập, Cục trưởng Cục Ứng dụng CNTT - Bộ Thông tin và Truyền thông :
"Chúng ta không nên đặt vấn đề là chúng ta có thể trở thành Ấn Độ hay
không? Mà chúng ta có được thị trường hay không và có nhiều sản phẩm để
outsourcing hay không?".
Việt Nam đang nổi lên
trở thành một trong những lựa chọn hàng đầu của các doanh nghiệp về gia
công phần mềm. Tuy nhiên, hiện nay các doanh nghiệp mới tập trung nhiều
vào lĩnh vực lập trình, nhưng lĩnh vực thiết kế hệ thống đòi hỏi trình
độ cao hơn lại rất ít người có kinh nghiệm. Đặt ra mục tiêu trở thành
Ấn Độ thứ hai trong lĩnh vực này có lẽ là hơi sớm song không phải không
có cơ sở trở thành hiện thực. Và theo định hướng và hoạt động thực tế
tại các doanh nghiệp, gia công phần mềm cho nước ngoài sẽ vẫn là nguồn
thu chủ yếu của xuất khẩu phần mềm trong giai đoạn tới với các thị
trường trọng điểm là Nhật Bản và Mỹ.
